EN
  
گاه‌شمار (تقویم) هجری شمسی
گاه‌شماری که ما از آن استفاده می‌کنیم، یکی از دقیقترین و مناسبترین گاه‌شمارهای جهان است، اما متاسفانه فقط اندکی از ما آن را به خوبی می‌شناسیم و تاریخچه به وجود آمدن آن را می‌دانیم. برای مثال، برخلاف تصور عموم، گاه‌شماری که امروز از آن استفاده می‌کنیم، قدمت 1386 ساله ندارد، بلکه در همین دو قرن اخیر تدوین شده است. ابتدا با مفهوم سال شمسی حقیقی آشنا شوید...

 

 

 

 

گاه‌شماری که ما از آن استفاده می‌کنیم، یکی از دقیقترین و مناسبترین گاه‌شمارهای جهان است، اما متاسفانه فقط اندکی از ما آن را به خوبی می‌شناسیم و تاریخچه ی به وجود آمدن آن را می‌دانیم. برای مثال، برخلاف تصور عموم، گاه‌شماری که امروز از آن استفاده می‌کنیم، قدمت 1386 ساله ندارد، بلکه در همین دو سده ی اخیر تدوین شده است. ابتدا با مفهوم سال شمسی حقیقی آشنا شوید.

سال شمسی حقیقی

مدت زمان بین دو عبور متوالی مرکز خورشید از نقطه اعتدال بهاری است و مدت متوسط آن در ساعت 12 زیجی تاریخ صِفر ژانویه 1900 میلادی، 24219878/365 شبانه‌روز یا معادل 365 شبانه‌روز و 5 ساعت و 48 دقیقه و 97/45 ثانیه حساب شده است. مدت متوسط سال شمسی حقیقی، ثابت نیست و سالانه معادل 0000000614/0 شبانه‌روز یا 00530/0 ثانیه از مدت متوسط سال شمسی حقیقی کاسته می‌شود. مدت متوسط سال شمسی حقیقی ثابت نیست و بر اثر تغییرات تعدادی از مشخصه های نجومی، تغییر می‌کند. (صیاد 1373، ص 29)

گاه‌شمار هجری شمسی بُرجی

اولین بار عبارت « هجری شمسی» در گاه‌شمار رسمی سال 4-1303 هجری قمری آمد. این گاه‌شمار را عبدالغفارخان نجم الدوله ( 1259 - 1326 ق) استخراج کرده بود که در بالای صفحات آن برای نخستین بار عبارت سال هجری شمسی 1265 به چشم می آید. البته عبدالغفارخان نجم الدوله در سالهای بعد و در گاه‌شمارهای آن روزگار که به صورت دفترچه ای منتشر می شد، ستون جدیدی برای روزها و دوازده برج حَمَل، ثور، ... و حوت، به طور مرتب درج می کرد و بدین ترتیب وی برای اولین بار گاه‌شماری را اختراع و ابداع کرد که امروزه به نام «گاه‌شمار هجری شمسی بُرجی» معروف شده است. تا قبل از این تاریخ، گاه‌شماری که اساس آن شمسی و مبداء آن هجرت حضرت محمد(ص) از مکّه به مدینه باشد، در ایران رایج نبوده است. ( صیاد 1375، ص 111)

مبداء گاه‌شمار هجری شمسی بُرجی، اول بهار سال شمسی است که در آن هجرت حضرت محمد(ص) از مکّه به مدینه اتفاق افتاده است. این مبداء مطابق روز جمعه 19 مارس 622 میلادی(یولیانی) است. آغاز یا لحظه تحویل سال، (لحظه عبور مرکز خورشید از نقطة اعتدال بهاری نیمکره شمالی) دقیقاً با محاسبات نجومی تعیین می‌شود. به این جهت، اولین روز سال همیشه بر روز اول بهار منطبق است. این سال از لحاظ استفاده در زندگی روزمره، شامل 365 شبانه‌روز در سال کبیسه است. نام ماههای این گاه‌شمار(برجها)، به ترتیب همنام با دوازده صورت فلکی قدیمی منطقه‌البروج است.(جدول 1) تعداد شبانه‌روز هر برج برابر با مدت حرکت مرکز خورشید در همان برج که به علت حرکت ظاهری غیریکنواخت مرکز خورشید روی مدارش از 29 تا 32 شبانه‌روز تغییر می‌کند. در ضمن این امکان وجود داشت که تعداد شبانه‌روز‌‌های هر یک از بروج از سالی به سال دیگر تغییر کند.

نوروز (اولِ حَمَل) و کبیسه‌های گاه‌شمار هجری شمسی برجی از طریق محاسبه لحظه تحویل سال و مقایسه آن با لحظه ظهر حقیقی تعیین می‌شود. سال کبیسه هر چهار و گاهی هر پنج سال یکبار اتفاق می‌افتد. دوره دوم مجلس شورای ملی ایران در ماده 3 قانون محاسبات عمومی، مصوب 21 صفر 1329 مطابق 2 حوت 1289، گاه‌شمار هجری شمسی بُرجی را به عنوان مقیاس رسمی زمان در محاسبات دولتی پذیرفت(صیاد 1373، ص 29).

ردیفناممعنی
1حَمَلبره
2ثورگاو
3جوزادوپیکر
4سَرَطانخرچنگ
5اسدشیر
6سنبلهخوشه
7میزانترازو
8عَقربکژدم
9قوسکمان، کماندار
10جَدیبزغاله
11دَلوآب‌دهنده، آبکش
12حوتدوماهی
جدول 1

گاه‌شمار هجری شمسی

گاه‌شمار هجری شمسی که هم اکنون گاه‌شمار رسمی کشور است،ازهر لحاظ به جز در نام و تعداد شبانه روزهای ماهها همانند گاه‌شمار هجری شمسی بُرجی است. نام ماههای گاه‌شمار هجری شمسی ریشه اوستایی دارند: «دی» یکی از القاب اهورامزدا و نام 11 ماه بقیه، اسامی فرشتگان و یاوران اهورامزدا است(جدول 2).

ردیفناممعنی
1فروردیننیروی پیش‌برنده
2اردیبهشتراستی و پاکی
3خردادکمال و رسایی
4تیرباران
5مردادجاودانگی و بی مرگی
6شهریورکشور برگزیده
7مهرعهد و پیمان
8آبانآبها
9آذرآتش
10دیآفریدگار، دادار
11بهمناندیشه نیک
12اسفندفروتنی و بردباری
جدول 2

ماههای فروردین تا شهریور 31 شبانه روز ، ماههای مهر تا بهمن 30 شبانه روز و ماه اسفند در سالهای عادی 29 و در سالهای کبیسه 30 شبانه روز است. نوروز(اول فروردین) و کبیسه‌های گاه‌شمار هجری شمسی از طریق قاعده نوروز تحویلی- محاسبه لحظه تحویل سال و مقایسه آن با لحظه ظهر حقیقی را برای نصف النهار رسمی ایران- تعیین می‌شود. طول جغرافیایی نصف النهار رسمی ایران 5/52 درجه شرقی است. در اینجا یکی از دو حالت زیر ممکن است اتفاق بیفتد:

  • الف- اگر لحظه تحویل سال، بین بعد از ظهر سیصد و شصت و پنجمین و قبل از ظهر سیصد و شصت و ششمین روز سال واقع شود، سیصد و شصت و ششمین روز سال را نوروز، و سال تمام شده را عادی به حساب می‌آورند
  • ب- اگر لحظه تحویل سال، در بعد از ظهر سیصد و شصت و ششمین روز سال واقع شود، سیصد و شصت و هفتمین روز سال را نوروز، و سال تمام شده را کبیسه به حساب می‌آورند. (صیاد 1373، ص 30)

بررسیهای انجام شده نشان می‌دهد که کبیسه‌های گاه‌شمار هجری شمسی تثبیت شده نیستند و به صورت هر چهار و گاهی هر پنج سال یکبار اتفاق می‌افتند(برای اطلاع از نظرات مختلف درباره آرایه کبیسه های گاه‌شمار هجری شمسی رجوع کنید به قاسملو ص. 93- 143).

در دوره پنجم مجلس شورای ملی ایران بر اساس قانونی(مصوب 11 فروردین 1304 هجری شمسی) ، بروج به ماههای فارسی تغییر یافتند و از نوروز 1304، گاه‌شمار هجری شمسی به عنوان گاه‌شمار رسمی کشور، جایگزین گاه‌شمار هجری شمسی بُرجی شد(عبدالهی، ص 331).

برتریهای گاه‌شمار هجری شمسی

گاه‌شمار هجری شمسی از لحاظ نجومی و طبیعی،از بهترین و دقیقترین گاه‌شمارهای جهان است. دلایل برتری این گاه‌شمار را می‌توانیم به این ترتیب بیان کنیم:

  • الف- مدت سال شمسی، نوروز و کبیسه‌های گاه‌شمار هجری شمسی، دقیقاً بر مبنای محاسبات نجومی تعیین می‌شود. گاه شمار هجری شمسی، تنها گاه شمار متداول در جهان است که علاوه بر کبیسه‌های چهارساله، کبیسه پنج ساله نیز دارد. وجود کبیسه‌های پنج ساله، باعث انطباق دایمی و دقیقتر گاه شمار هجری شمسی با فصول طبیعی می‌شود.
  • ب- تعداد روزهای ماههای گاه شمار هجری شمسی مبنای نجومی و طبیعی دارد. به عبارت دقیقتر، تعداد روزهای ماهها با مدت حرکت ظاهری غیربکنواخت مرکز خورشید روز دایره البروج و عبور از دوازده صورت فلکی منطقه البروج، هماهنگی کامل دارد. مرکز خورشید، نیمه اول مدار ظاهری خود (شامل فصول بهار و تابستان) را در مدت 186 شبانه‌روز و نیمه دوم مدار ظاهری خود (شامل فصول پاییز و زمستان) را در سالهای عادی و کبیسه، به ترتیب در 179 و 180 شبانه‌روز طی می‌کند.
  • ج- آغاز سال گاه شمار هجری شمسی، با سالگرد تولد بهار و آغاز شکوفایی دوباره طبیعت شروع می‌شود. در سیر تاریخچه تحول گاه شمار در جهان، هرگز گاه شماری که اغاز سال آن همواره با آغاز بهار شروع شود، در هیچ مدرک و سند و یا ماخذ نجومی، تاریخی، دینی و ... ذکر نشده است.

منابع:

  • عبدالهی،رضا. تاریخِ تاریخ در ایران، تهران، 1366
  • صیاد، محمدرضا.«پیدایش و سیر تحول گاه شمار هجری شمسی»، میراث جاویدان، ویژه تاریخ علم در اسلام و ایران، سال 4، شماره 3 و 4 ،1375، ص 109 – 118.
  • صیاد، محمدرضا. «گاه شمار هجری شمسی»، نجوم، سال 3 ، شمارة 11، مهر 1373،ص 29-31.
  • قاسملو، فرید.«مقایسه روشها و معادلات مختلف برای اعمال کبیسه‌های گاهشماری هجری خورشیدی در منابع مختلف»، مجله تاریخ علم، شماره پنجم، 1385، ص 93 -143.

 

 

http://calendar.ut.ac.ir/Fa/CalBase/Solarbase.asp ۶ مهر ۱۳۹۴ ۱۳:۲۰

 

طراحی سایت و پورتال، هاست و سرور اختصاصی - رادکام
ایران کد | IranCad
با اضافه کردن کد زیر در وب سایت خود به ایران کد پیوند دهید

ایران کد | Irancad

کانال «رویت ® Revit»
در تلگرام

کانال «اتوکد  AutoCAD 🅰»
در تلگرام

گروه «طرح پرسش رویت ® Revit»
در تلگرام

گروه «شهر رویت ® RevitCity»
در تلگرام

گروه «شهر اتوکد AutoCadCity 🅰»
در تلگرام

Lee Mac Programming

 

 

 آغاز به کار کانال «رویت - Revit» در تلگرام و دعوت از اساتید برای همکاری
 کانال رویت (Revit) در تلگرام
 تشکیل گروه تلگرام (Telegram) در تلگرام
 به زودی گروه تلگرام (Telegram) در تلگرام تشکیل می شود
 تشکیل گروه رویت (Revit) در تلگرام
 ردیابی افراد از طریق تلگرام؟ آیا ممکن است؟
 چگونه تلگرام واتس اپ را شکست داد
 بررسی ضربان قلب با تلفن همراه
 روشن یا خاموش کردن پنجره ی Quick Properties Palette
 معرفی برنامه ی Autodesk Navisworks
نوشتارهای آموزشی بیشتر
 صفحه ۱ از ۲   ۲   بعدی » 
 چگونه در یک روز، کارهای یک هفته را انجام دهیم؟
 ثروتمندها این گونه پس انداز می کنند...
 به این دلایل است که همیشه بدهکارید!
 در محیط کاری جدید چگونه خوش بدرخشیم؟
 میلیاردرشدن با شبکه های اجتماعی ممکن است
 صفحه ۱ از ۲   ۲   بعدی » 
 ابزار 
پیوندهاپیوندها
نسخه چاپینسخه چاپی
بایگانی اخباربایگانی اخبار
آمار بازدیدکنندگانآمار بازدیدکنندگان
ارسال به دوستانارسال به دوستان
انتقادات و پیشنهاداتانتقادات و پیشنهادات
افزودن به آدرس های برگزیدهافزودن به آدرس های برگزیده